6
Het CBS kan nieuwe berichten vóór de officiële, in de planning aangekondigde publicatiedatum en –tijdstip onder embargo ter voorinzage verstrekken aan overheidsorganisaties, instellingen en nieuwsorganisaties. Deze voorinzage is een dienstverlening van het CBS en er bestaat derhalve geen recht op voorinzage. De voorinzage-dienstverlening kan te allen tijde weer worden ingetrokken. Het beleid ten aanzien van voorinzage en verkrijgen van CBS-berichten onder embargo is opgenomen op de CBS-website in een aparte notitie getiteld ‘Embargobeleid CBS’.
Inhoud van de publicatie
Zoals eerder genoemd maakt het CBS statistieken openbaar in verschillende vormen:
van tabellen en nieuwsberichten tot video’s en woordvoering. Ten aanzien van de
inhoud van hiervan hanteert het CBS de volgende uitgangspunten:
Verantwoord. De statistieken worden gemaakt met verantwoorde,
wetenschappelijk onderbouwde statistische methoden. Informatie over deze
methoden en definities is beschikbaar op de website.
Nauwkeurig en betrouwbaar. De statistieken van het CBS zijn nauwkeurig en
beogen een betrouwbaar beeld van de werkelijkheid te geven.
Empirisch. Het CBS publiceert op basis van metingen, verkregen uit bijvoorbeeld
eigen enquêtering, uit registraties die door andere instellingen worden
bijgehouden, of uit big data. Informatie over de gebruikte bronnen is openbaar
beschikbaar op de website.
Fenomeengericht. Het CBS streeft naar een zo volledig mogelijke beschrijving van
(een deel van) de werkelijkheid (fenomeen) door statistieken in samenhang te
presenteren. De complexiteit van veel ontwikkelingen in de samenleving staat een
getrouwe karakterisering aan de hand van slechts één of enkele indicatoren niet
toe. Het in samenhang brengen van meerdere indicatoren vergroot het inzicht en
verkleint de kans op misinterpretaties. Het CBS licht daarbij zoveel mogelijk toe wat
wel en wat niet beschreven wordt.
Relevant. Het CBS levert statistieken die aansluiten bij de behoeften van de
gebruikers en bij maatschappelijke ontwikkelingen. Om op de hoogte te zijn van de
behoeften onderhoudt het CBS intensieve contacten met gebruikers via vaste
relatiebeheerders en gebruikersraden op de verschillende terreinen waarop het
CBS statistieken produceert. Ook voert het CBS werk in opdracht uit.
Objectief. De statistieken worden op een objectieve manier opgesteld op basis van
alleen statistische overwegingen. De statistische informatie, verklaringen en de
mondelinge communicatie daarover zijn objectief en neutraal. De uitkomsten zijn
niet door belanghebbenden beïnvloed.
De statistieken worden vergezeld van voldoende uitleg om te kunnen begrijpen waar de cijfers betrekking op hebben. Dit wordt “technische duiding” genoemd. Zo verschaffen onderliggende data, bijvoorbeeld een uitsplitsing naar regio, sector of demografische groep, meer inzicht in de beschreven fenomenen. Het CBS zorgt voor voorlichting over de definitie en betekenis van de indicatoren en geconstateerde ontwikkelingen om misinterpretaties van uitkomsten te voorkomen en de bruikbaarheid en de waarde van
7
de statistiekvoorziening te vergroten. Ook geeft het CBS bijvoorbeeld aan of het om voorlopige of definitieve cijfers gaat, hoe groot bijstellingen zijn en – voor zover mogelijk – wat de marges zijn.
Methoden die het CBS gebruikt om de uitkomsten technisch te duiden zijn:
Kwantitatieve decompositie. Hierbij worden veranderingen in standcijfers
‘rekenkundig’ uiteengelegd in onderliggende stroomcijfers. Voorbeelden zijn de
ontwikkeling van het aantal openstaande vacatures, de werkloosheid en de stand
van de bevolking.
Multivariate analyse/standaardisering. Hierbij wordt rekening gehouden met
(‘gecorrigeerd voor’) kenmerken waarin te vergelijken groepen verschillen en die
een rol spelen bij het verschijnsel dat wordt beschreven (de doelvariabele). Zo'n
correctie is nodig om te voorkomen dat samenhangen of ontwikkelingen onjuist
worden geïnterpreteerd. Bijvoorbeeld bij samenhangen met gezondheid, zoals
tussen gezondheid en inkomenshoogte, worden vaak de verschillen in leeftijd
constant gehouden, omdat leeftijd nu eenmaal sterk samenhangt met zowel
inkomen als gezondheid.
Evidente verklaring. Hierbij wordt een beroep gedaan op verklaringen die bij
herhaling zijn bevestigd in empirisch onderzoek dat is uitgevoerd door een
gerenommeerde instelling (zoals de WHO) of is gepubliceerd in een hoog
aangeschreven wetenschappelijk tijdschrift en waarover in de buitenwereld geen
twijfel bestaat. Een voorbeeld is de causale relatie tussen roken en longkanker.
Intentionele verklaring. Hierbij geven de te onderzoeken eenheden (personen,
bedrijven) zelf aan waardoor een gebeurtenis of situatie is ontstaan, desgevraagd
met nadere toelichting op hun eigen motivaties.
Er zijn ook vormen van duiden die niet of minder bij de rol van het CBS passen en die
het CBS dan ook vermijdt, soms met expliciete verwijzing in teksten van berichten
(“…dit betekent niet…”). Uitgangspunt daarbij is dat het CBS niet speculeert, in het
bijzonder ten aanzien van causale relaties en de toekomst. Enkele voorbeelden hiervan
zijn:
Het doen van causale suggesties die niet feitelijk zijn onderzocht. Uitspraken als
‘mogelijk speelt een rol dat …’ of ‘wellicht hangt dit samen met …’ zal het CBS
daarom vermijden.
Het trekken van causale conclusies als variabelen waarvan wordt verondersteld dat
ze een rol spelen bij gebrek aan gegevens niet in de analyse zijn betrokken.
Het leggen van wederzijdse causale relaties. Een voorbeeld hiervan is de vraag of
mensen met frequente sociale contacten gelukkiger zijn doordat zij die contacten
hebben. Het kan ook zijn dat zij veel sociale contacten hebben omdat ze gelukkiger
zijn en positiever in het leven staan. Allebei kan ook.
Op de bevolkingsprognose na maakt het CBS geen prognoses,
toekomstverkenningen of hypothetische scenario’s. De planbureaus CPB, SCP en
PBL doen dit wel.
8
Deze uitgangspunten zijn ook van toepassing op mondelinge communicatie over de
uitkomsten, zoals de toelichtingen die woordvoerders geven bij persbijeenkomsten of
naar aanleiding van vragen van media, of de antwoorden van de en de infoservice op
vragen van andere gebruikers.
Het CBS kan publiekelijk commentaar geven op statistische vraagstukken, waaronder
kritiek op en misbruik van statistieken, voor zover dit zinvol wordt geacht. Dit
commentaar wordt dan openbaar gemaakt op de website van het CBS.
Kwaliteitszorg
Onjuistheden in publicaties worden gecorrigeerd.
De productie van een publicatie is vastgelegd in een protocol. Aspecten als statistische
integriteit, empirische onderbouwing, de verantwoording van resultaten van
statistische analyses en het opstellen van de kop en de inhoud van een bericht analoog
aan de gevonden resultaten, zijn daarbij nadrukkelijk geborgd. Iedere stap wordt
overzien door de inhoudelijk verantwoordelijke manager. In de laatste fase is de
directeur-generaal betrokken. Onderdeel van het proces is een eindredactie die vóór
publicatie toetst op uitgangspunten. Daarnaast vindt een steekproefsgewijze evaluatie
achteraf plaats door een team van CBS-deskundigen die niet betrokken zijn bij de
productie van publicaties. Bevindingen uit deze evaluaties worden volgens een vast
protocol besproken met betrokkenen. Ook feedback van gebruikers over de
gepubliceerde uitkomsten wordt gebruikt om de kwaliteit van de berichtgeving te
verbeteren. Als onderdeel van CBS-brede ISO-certificering is de doelstelling dat dit
proces begin 2018 ISO9001-gecertificeerd is.
Het feit dat de inhoud of het publicatiemoment van een CBS-bericht een andere partij
niet welgevallig is, is geen reden voor het CBS om de berichtgeving of het
publicatiemoment aan te passen.
Het CBS corrigeert berichten en cijfers als die onjuist blijken te zijn of als daar op grond
van de in dit publicatiebeleid geformuleerde richtlijnen aanleiding toe is. Een correctie
gebeurt door het uitbrengen van een herzien bericht en/of een correctie in de
betreffende StatLinetabel, volgens een vast protocol. Op de CBS-website is een
overzicht beschikbaar van alle correcties in StatLine.
Naast inhoudelijke toetsing monitort het CBS ook de effectiviteit en het bereik van de
berichtgeving. Het CBS beschouwt de omvang van het gebruik van statistieken als een
indicator voor de wijze waarop het zijn missie vervult. De resultaten geven aan hoe
effectief de statistieken door de samenleving worden opgenomen en gebruikt. In het
jaarverslag van het CBS wordt hierover gerapporteerd.
Den Haag, 15 april 2020 De Directeur-Generaal van de statistiek