9619
TÜRKİYE İSTATİSTİK KANUNU
Kanun Numarası
: 5429
Kabul Tarihi : 10/11/2005
Yayımlandığı R.Gazete : Tarih: 18/11/2005 Sayı : 25997
Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 45
BİRİNCİ KISIM Genel Hükümler
Amaç
Madde 1- Bu Kanunun amacı; resmî istatistiklerin üretimine ve organizasyonuna ilişkin temel ilkeleri ve standartları
belirlemek; ülkenin ihtiyaç duyduğu alanlarda veri ve bilgilerin derlenmesini, değerlendirilmesini, gerekli istatistiklerin
üretilmesini, yayımlanmasını, dağıtımını ve Resmî İstatistik Programında istatistik sürecine dâhil kurum ve kuruluşlar
arasında koordinasyonu sağlamaktır. (1)
Tanımlar
Madde 2- Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Kurum: Türkiye İstatistik Kurumunu (TÜİK),
b) Konsey: İstatistik Konseyini,
c) Başkanlık: Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığını,
d) Başkan: Türkiye İstatistik Kurumu Başkanını,
e) Kurum ve kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı ve bakanlıklar ile bunların bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarını, mahallî
idareler ve bunların bağlı ve ilgili kuruluşları ile birlik ve şirketlerini, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, İstanbul Menkul
Kıymetler Borsası ve üniversiteler de dâhil olmak üzere, tüzel kişiliği haiz enstitü, teşebbüs, teşekkül, birlik, döner sermaye,
fon ve sair adlarla kurulmuş olan diğer kurum ve kuruluşlar ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını, (2)
f) Program: Resmî İstatistik Programını,
g) Resmî istatistik: Türkiye İstatistik Kurumu veya Programda yer alan konularda istatistik üretecek kurum ve
kuruluşlar tarafından derlenen verilerin, kitle özelliklerini ortaya koymak amacıyla işlenmesi ile elde edilen bilgiyi,
h) İstatistikî birim: Yapılan sayım veya örnekleme çalışmalarına konu olan, hakkında veri toplanacak gerçek ve tüzel
kişiler ile kurum ve kuruluşları,
i) Kitle: Sayım veya örneklemeye konu olan istatistikî birim veya alt birimlerin tamamını,
j) Sayım: Kitle özelliklerini ortaya koymak üzere ilgili tüm istatistikî birimlerden veri derlenmesini,
k) Örnekleme: Kitleyi oluşturan istatistikî birimler arasından kitleyi temsil etmek üzere belli sayıda birimin seçilmesi
işlemini,
(1) 2/7/2018 tarihli 703 sayılı KHK’nin 99 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “sağlamak üzere, Türkiye İstatistik Kurumunun kuruluş,
görev ve yetkilerine ilişkin esasları düzenlemektir” ibaresi “sağlamaktır” şeklinde değiştirilmiştir.
(2) 2/7/2018 tarihli 703 sayılı KHK’nin 99 uncu maddesiyle, bu bentte yer alan “Başbakanlık” ibaresi “Cumhurbaşkanlığı” şeklinde
değiştirilmiştir.
9620
l) Ulusal kayıt sistemi: Kurum ve kuruluşların idarî işlemlerini yürütmek amacıyla kayıt altına aldıkları bilgilerin
standartlaştırılarak tanımlanmış tek bir numara vasıtasıyla ulusal düzeyde ilgili diğer kurum ve kuruluşların kayıtları ile
konuşabilirliğinin sağlandığı veri tabanı sistemini,
m) Alan çalışması: İstatistik çalışmalarıyla ilgili her türlü veriyi derleme k üzere istatistikî birim ile görüşülmesi,
bilgilerin anket formuna aktarılması ve bu formların Başkanlığa teslimine kadar geçen sürede yapılan çalışmaları,
n) Veri: Anket veya idarî kayıtlar yoluyla elde edilen nicel ve/veya nitel istatistikî bilgileri,
o) Bireysel veri: Hakkında bilgi toplanan istatistikî birimlerin, özellikleri ile birlikte tanımlandığı veriyi,
p) Doğrudan tanınma: Bir istatistikî birimin kimliğinin adı, adresi veya resmen verilmiş ve genel olarak b ilinen bir
kimlik numarası ile ortaya çıkarılmasını,
r) Dolaylı tanınma: Bir istatistikî birimin kimliğinin, doğrudan tanımlamada yer almayan diğer özelliklerinden
faydalanılarak ortaya çıkarılmasını,
s) Gizli veri: İstatistik birimin doğrudan veya dolaylı bir şekilde özellikleri ile birlikte tanınabilmesine ve bu şekilde
bireysel bilgilerin açığa çıkarılmasına imkân sağlayan bireysel veya tablo hâlinde saklı tutulan veriyi,
t) İstatistik amaçlı kullanım: İstatistik b irimlerden toplanan verilerin sadece istatistikî tabloların oluşturulması ve
istatistikî analizlerin yapılması için kullanımını,
u) Dağıtım: Kullanılan şekil ve araçlara bakılmaksızın, istatistikî bilgilerin kullanıcılara sunulmasını,
İfade eder.
İKİNCİ KISIM
Resmî İstatistik Programı, Bilgi Derleme ve Gizlilik
BİRİNCİ BÖLÜM
Resmî İstatistik Programı, İlkeler, Uygulama Esasları ve Makamları
Resmî İstatistik Programı
Madde 3- Resmî İstatistik Programı, ul usal ve uluslararası düzeyde ihtiyaç duyulan konularda üretilecek resmî
istatistiklere ilişkin çerçeveyi oluşturur. Sayım ve araştırmalar Program çerçevesinde yapılır.
Program; mevcut kaynakları, cevap verenlerin üzerindeki yükü, fayda -maliyet ilişkisini göz önüne alarak, ülkenin
ekonomi, sosyal, demografi, kültür, çevre, bilim, teknoloji ve ihtiyaç duyduğu diğer alanlardaki durumunun tespit edilmesi ve
izlenmesi için gereken istatistikleri kapsar.
Program, Konseyin istişarî görüşl eri doğrultusunda Başkanlık tarafından beş yıllık olarak hazırlanır ve
Cumhurbaşkanlığına sunulur. Program, Cumhurbaşkanı kararının Resmî Gazetede yayımlanmasıyla yürürlüğe girer. Gerekli
hâllerde Programda değişiklik, ilgili kuruluşların görüşü alınarak Başkanlığın teklifi üzerine Cumhurbaşkanı kararı ile yapılır
ve Resmî Gazetede yayımlanır. Programın yürütülmesinden Başkanlık sorumludur. (1)
(1) 2/7/2018 tarihli 703 sayılı KHK’nin 99 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “ Bakanlar Kuruluna ” ibaresi “Cumhurbaşkanlığına ”
şeklinde “Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde ve “ilgili kuruluşların görüşü alınarak Başkanlığın teklifi üzerine Bakanlar
Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.
9621
Başkanlık, Programın uygulanması konusunda Konseye sunulmak üzere Yıllık İzleme Raporları hazırlar ve uygun araçlarla kamuoyuna duyurur.
İlkeler
Madde 4- Resmî istatistiklerin kalitesinin geliştirilmesi için Program kapsamında üretilen istatistikler, güvenilirlik, tutarlılık, tarafsızlık, istatistikî gizlilik, güncellik ve şeffaflık ilkelerine göre hazırlanır ve uygulanır.
Resmî istatistiklerin gerçekleri yansıtmasının sağlanması, tüm kullanıcılara tarafsız ve eş zamanlı olarak sunulması, gizlilik ilkesine riayet edilmesi, kamuoyunun bilgi edinme hakkının gözetilmesi temel esaslardır.
Resmî istatistiklerin kalitesinin ve ilkelere uygunluğunun değerlendirilebilmesi için gerekli tüm bilgiler ve resmî istatistik üretiminde kullanılan yöntemler kamuoyuna açıklanır.
Programı uygulayan tüm kurum ve kuruluşlar ile görevliler, bu Kanunda ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılacak her türlü düzenleyici işlemlerde belirtilen ilkelere uymakla yükümlüdür.
Uygulama esasları
Madde 5- Programda; üretilecek tüm resmî istatistiklerin amaç, kapsam, yöntem, sıklık, iş plânı ve dağıtım ilkeleri ile çalışmayı yürütecek ve koordine edecek kurum ve kuruluşlar açıkça belirtilir.
Söz konusu kurum ve kuruluşlar, Programda kendilerine verilen görev ve sorumlulukları belirtilen zamanda yerine getirmekle yükümlüdür. Bu görev ve sorumluluklar Programın yürürlüğe girmesiyle başlar.
Uygulama makamları
Madde 6- Resmî istatistikler Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı ve Programda belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından üretilir, dağıtılır ve yayımlanır. Kurum ve kuruluşların, görev alanları ile ilgili resmî istatistiklere ilişkin veri derleme, değerlendirme ve yayımlama görev ve yetkisi Programda açıkça belirtilir. Bu kurum ve kuruluşlar, talep edilmesi durumunda, derlenen verileri istenilen zamanda Başkanlığa vermekle yükümlüdür. Diğer yasal düzenlemelerdeki gizlilik hükümleri belirtilerek Kuruma iletilen veri ve bilgilerin korunmasında ve saklanmasında söz konusu gizlilik hükümleri aynen uygulanır. Başkanlık, kurum ve kuruluşlar tarafından derlenen resmî istatistikleri de yayımlayabilir ve dağıtabilir.
Kurum ve kuruluşların Programda yer almayan istatistikî konulardaki çalışmaları ile gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişiliğine sahip kuruluşlarca yapılan sayım veya araştırmalara ait sonuçlar resmî istatistik olarak kabul edilmez.
İstatistikî sonuçlar içeren araştırma faaliyetleri yürüten gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişiliğine sahip kuruluşlar, araştırmalarının sonuçlarını basın ve yayın yoluyla kamuoyuna açıklamaları hâlinde, araştırmanın kapsam, örnekleme yöntemi ve örnek hacmi, veri derleme yöntemi ve uygulama zamanını araştırma sonuçlarıyla birlikte kamuoyuna açıklamakla yükümlüdürler.
9622
İKİNCİ BÖLÜM Bilgilerin Toplanması, Dağıtımı ve Gizliliği
Bilgi isteme, bilgilerin doğruluğunu araştırma, kontrol ve saklama
Madde 7- Başkanlık, Kurumun görev alanına giren konularla ilgili sayım ve araştırmalarda, istatistik üretimi için gerekli gördüğü her türlü ortamdaki veri ve bilgiyi, tüm istatistikî birimlerden, Başkanlıkça belirlenen şekil, süre ve standartlarda doğrudan isteme yetkisine sahiptir.
Başkanlık, gerektiğinde verilen veri veya bilgilerin doğruluğunu araştırmaya, kontrol etmeye, ilgililerden ek bilgi ve belge istemeye, araştırma ve kontroller sonucu düzenlenecek belgelerle gerçek veri ve bilgiyi belirlemeye yetkilidir.
Başkanlığın veri ve bilgi derleme ve yayımlama işlemleri dâhil her türlü faaliyetleri elektronik ortamda yapılabilir, arşivlenebilir ve elektronik imza kullanılabilir.
Elektronik ortamda tutulan bilgilere ilişkin belgeler, bu veri ve bilgilerin kesinleşip kullanıma açık hâle gelmesine kadar saklanır ve bu sürenin sonunda imha edilir.
Cevap verme yükümlülüğü ve sınırları (1)
Madde 8- (İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 20/3/2008 tarihli ve E.: 2006/167, K.: 2008/86 sayılı Kararı ile.; Yeniden Düzenleme: 25/11/2008-5813/1 md.)
İstatistikî birimler, ülkenin ekonomi, sosyal, demografi, kültür, çevre, bilim, teknoloji ve ihtiyaç duyulan diğer alanlardaki resmi istatistikleri üretmek üzere, Anayasa’da belirlenen temel haklar ve ödevler çerçevesinde, kendilerinden istenen veri veya bilgileri, Başkanlığın belirleyeceği şekil, süre ve standartlarda eksiksiz ve doğru olarak ücretsiz vermekle yükümlüdür.
İdarî verilere erişim
Madde 9- Kurum ve kuruluşlar, resmî istatistik üretiminde kullanılmak üzere, kendi görev alanları ile ilgili konularda topladıkları, işledikleri ve sakladıkları kayıt ve diğer veri dosyalarını ve her türlü harita ile uzaktan algılanmış veriyi, belirlenen süre içerisinde ücret talep etmeksizin Başkanlığa vermek veya kullanımına açmakla yükümlüdürler.
Ulusal kayıt sistemleri
Madde 10- Kurum ve kuruluşlar kendi görev alanlarına ilişkin ulusal kayıt sistemlerini Başkanlığın belirlediği standartlarda oluşturmak, güncellemek ve Başkanlığın istatistik amaçlı kullanımına açmakla yükümlüdür.
Bu konuda yapılacak her türlü mevzuat çalışmalarında Başkanlığın uygun görüşü alınır.
Sınıflamalar
Madde 11- Kurum ve kuruluşlar, Başkanlık tarafından oluşturulan istatistik amaçlı tanım ve sınıflamaları kullanmakla; kendi ihtiyaçları doğrultusunda belirleyecekleri sınıflamaları kullanmaları hâlinde ise, Başkanlığın belirlediği sınıflamalara dönüştürülmesini sağlayacak tedbirleri almakla yükümlüdür.
İstatistik sonuçlarına erişim
Madde 12- Başkanlık ve Programda yer alan kurum ve kuruluşlar, üretilen resmî istatistiklere, Programda belirtilen standart ve yayın tarihine uyarak, tüm kullanıcıların kolay ve eşit şartlarda erişmesini sağlayacak tedbirleri alırlar.
Kurum tarafından derlenen istatistikî bilgiler, kullanıma açılmadan önce herhangi bir şahsa veya makama verilemez.
(1) Bu madde başlığı “Cevap verme yükümlülüğü” iken, 25/11/2008 tarihli ve 5813 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
9623
Gizli veriler
Madde 13- Gizli verilere yalnızca resmî istatistik üretiminde görev alanlar, görevlerini yerine getirebilmek için ihtiyaç duydukları ölçüde erişebilirler.
Bireysel verinin toplulaştırılması ile oluşturulan veri tablosunun herhangi bir hücresindeki istatistikî birim sayısının üçten az olması veya birim sayısı üç ve daha fazla olduğu hâlde bir veya iki istatistikî birimin hakim durumda olması hâlinde ilgili hücredeki veri gizli kabul edilir.
Resmî istatistiklerin üretilmesi için toplanan, işlenen ve saklanan verilerden gizli olanları, idarî, adlî ve askerî hiçbir organ, makam, merci veya kişiye verilemez, istatistik amacı dışında kullanılamaz ve ispat aracı olamaz. Bu bilgileri derleyen ve değerlendiren memurlar ve diğer görevliler de bu yasağa uymak zorundadır. Bu yükümlülük, görevlilerin görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam eder.
Resmî istatistik üreten kurum ve kuruluşların yetkilileri tarafından, gizli verilerin hukuka aykırı erişimine, açıklanmasına veya kullanımına karşı her türlü önlem alınır.
Herkese açık kaynaklardan elde edilen veri veya bilgiler gizli kabul edilmez.
İstatistikî birimin, kendisine ait gizli verilerin açıklanmasına yazılı onay vermesi hâlinde, veri gizliliği ortadan kalkar.
Gizli veriler, ancak doğrudan veya dolaylı tanımlamaya yol açmayacak şekilde diğer bilgilerle birleştirilerek yayımlanabilir.
(Ek fıkra: 25/11/2008-5813/2 md.) Dış ticaret istatistiklerinde dolaylı tanınma ile gizlilik kapsamına giren veriler için bu gizlilik hükümleri, istatistikî birimin kendisine ait verinin gizlenmesini talep eden yazılı başvurusu halinde uygulanır.
Veri gizliliği ve güvenliğine ilişkin usûl ve esaslar, ulusal ve uluslararası ilkeler doğrultusunda, ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Bireysel verilerin kullanımı
Madde 14- Bireysel veriler, istatistikî birimlerin doğrudan veya dolaylı olarak tanınmasına yol açacak bölümleri gizlendikten sonra, münferit birimlere atıfta bulunmayan bilimsel amaçlı araştırmalarda kullanılması kaydı ve Başkanlığın yazılı izniyle verilebilir. Bireysel verileri kullanma hakkı elde edenler, bu verileri üçüncü şahıslara veremezler.
İstatistikî birimlerin hakları
Madde 15- Resmî istatistiklerin üretimi için veri veya bilgi talep edilen istatistikî birimler, sayımın veya araştırmanın amacı, kapsamı, istatistikî verinin gizliliğinin sağlanması için alınan önlemler ve hakları ile ilgili konularda 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde, bilgi edinme, kendilerine ait gizli verinin izinsiz açıklanması durumunda da maddi ve manevi her türlü zararının tazmin edilmesini isteme hakkına sahiptir.
Kendilerine ait gizli verilerin açıklanması nedeniyle açılan davalarda Başkanlık veya diğer kurum ve kuruluşlar aleyhine tazminata hükmedilmesi durumunda, bu hususta kusuru olan memur ve diğer görevlilere genel hükümlere göre rücu edilir.
9624
ÜÇÜNCÜ KISIM Türkiye İstatistik Kurumu BİRİNCİ BÖLÜM Kuruluş, Görev ve Teşkilât Yapısı
Türkiye İstatistik Kurumu Madde 16- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.) Bilimsel ve teknik özerklik Madde 17-(Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.) Türkiye İstatistik Kurumunun görev ve yetkileri Madde 18- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.) Teşkilât Madde 19- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
İKİNCİ BÖLÜM İstatistik Konseyi
İstatistik Konseyi
Madde 20- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Başkanlık Başkanlık teşkilâtı Madde 21- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.) Başkan Madde 22- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.) Başkanlığa atanma şartları ve usûlü Madde 23- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
9625
Başkan yardımcıları (1) Madde 24- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Ana Hizmet Birimleri Ana hizmet birimleri Madde 25- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.) Ulusal Hesaplar Daire Başkanlığı (2) Madde 26- (Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.) Ekonomik Göstergeler ve Fiyat İstatistikleri Daire Başkanlığı Madde 26/A- (Ek : 11/10/2011 - KHK - 662/30 md.; Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.) Tarım ve Çevre İstatistikleri Daire Başkanlığı Madde 27- (Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.) İş İstatistikleri Daire Başkanlığı (3) Madde 28- (Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.) Sektörel İstatistikler Daire Başkanlığı Madde 28/A- (Ek : 11/10/2011 - KHK - 662/30 md.; Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.) Nüfus ve Demografi İstatistikleri Daire Başkanlığı (4) Madde 29- (Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.) Sosyal Sektörler ve Araştırmalar Daire Başkanlığı Madde 29/A- (Ek : 11/10/2011 - KHK - 662/30 md.; Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.)
(1) 11/10/2011 tarihli ve 662 sayılı KHK’nin 30 uncu maddesiyle, bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “üç” ibaresi “dört” şeklinde,
ikinci fıkrasında yer alan “23 üncü maddede sayılan yüksek öğretim kurumlarından mezun olmaları” ibaresi “en az dört yıllık e ğitim
veren yüksek öğretim kurumlarından ya da bunlara denkliği Yüksek öğretim Kurulunca kabul edilmiş yurt dışındaki yüksek öğretim
kurumlarından mezun olma” şeklinde değiştirilmiş ve aynı fıkraya “belge almış” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya buna den k kabul
edilen ve uluslararası geçerliliği bulunan başka bir belgeye sahip” ibaresi eklenmiştir.
(2) Bu maddenin başlığı “Ulusal Hesaplar ve Ekonomik Göstergeler Daire Başkanlığı” iken 11/10/2011 tarihli ve 662 sayılı KHK’ nin 30
uncu maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
(3) Bu maddenin başlığı “Sanayi ve İ ş İstatistikleri Daire Başkanlığı” iken 11/10/2011 tarihli ve 662 sayılı KHK’nin 30 uncu maddesiyle
metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
(4) Bu maddenin başlığı “Sosyal İstatistikler Daire Başkanlığı” iken 11/10/2011 tarihli ve 662 sayılı KHK’nin 30 u ncu maddesiyle metne
işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
9626
Yöntem Araştırmaları Daire Başkanlığı Madde 30- (Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.)
Dış İlişkiler Daire Başkanlığı Madde 31- (Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.)
Yayın ve Bilgi Dağıtım Daire Başkanlığı
Madde 32- (Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.)
Bilgi ve İletişim Teknolojileri Daire Başkanlığı Madde 33- (Mülga : 13/6/2012-6327/40 md.)
BEŞİNCİ BÖLÜM Danışma Birimleri
Danışma birimleri
Madde 34- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı Madde 35- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.) Hukuk Müşavirliği Madde 36- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.) Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği Madde 37- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
ALTINCI BÖLÜM
Yardımcı Hizmet Birimleri
Yardımcı hizmet birimleri
Madde 38 - (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
İnsan Kaynakları Daire Başkanlığı
Madde 39- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
Destek Hizmetleri Daire Başkanlığı
Madde 40- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
YEDİNCİ BÖLÜM Kurul, Komisyon ve Gruplar
Veri Kalite Kontrol Kurulu
Madde 41- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
Yayın ve Dağıtım Kurulu
Madde 42- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
Danışma kurulları, özel ihtisas komisyonları ve inceleme-araştırma grupları
Madde 43- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Taşra Teşkilâtı
Taşra teşkilâtı
Madde 44- (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/99 md.)